Μπορεί ένας ιπποπόταμος να μας διδάξει την αξία της φιλίας;

Κριτική της Αθηνά Μαλαπάνη, Φιλόλογου - Συγγραφέα

                Ο χώρος της παιδική λογοτεχνίας έχει γνωρίσει μια σημαντική άνθηση τα τελευταία χρόνια, καθώς πολλοί συγγραφείς και δημιουργοί εν γένει ενδιαφέρονται για την καλλιέργεια των παιδιών και τα παραμύθια και γενικότερα, οι ιστορίες που γράφονται για παιδιά και εφήβους είναι εξαιρετικής ποιότητας και ενδιαφέροντος.

Ένα από αυτά τα πονήματα αποτελεί και το παραμύθι της Χριστίνας Ρώση, Τίτο, ο μικρός ιπποπόταμος. Πρόκειται για ένα έμμετρο παραμύθι γραμμένο σε μεστή και εύκολα κατανοητή γλώσσα με ύφος απλό και παιγνιώδες, με αποτέλεσμα να είναι κατάλληλο για παιδιά από προσχολική ηλικία μέχρι και στις πρώτες τάξεις του δημοτικού. Μάλιστα, ο σαφής λόγος και η συναισθηματική χρήση του με απλότητα και σαφήνεια καθιστά το παραμύθι κατάλληλο, ευνόητο  και ευανάγνωστο για παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες.

            Ο Τίτο είναι ένας μικρός ιπποπόταμος με δίψα για ταξίδια, γνώσεις και ζωή, όπως είναι ή πρέπει να είναι όλα τα παιδιά. Άρα, εξαρχής μεταφέρεται το μήνυμα στα παιδιά ότι πρέπει να προσπαθούμε να αναζητούμε και να παλεύουμε για τη γνώση μέσα από τη βιωματική εμπειρία και γενικά, να κάνουμε όνειρα για την εξέλιξή μας και τη βελτίωσή μας. Ωστόσο, ο Τίτο είναι ο μοναδικός ιπποπόταμος που έχει αυτά τα όνειρα και τις φιλοδοξίες, καθώς όλοι οι υπόλοιποι δεν ήθελαν να κάνουν κάτι διαφορετικό. Έτσι, ένιωθε ότι δεν είχε τη δύναμη να μαρτυρήσει στους άλλους το μυστικό του. Μέσα από αυτό το κομμάτι της αφήγησης, περνάμε στα παιδιά μας το μήνυμα ότι ακόμα κι αν είμαστε διαφορετικοί, ακόμα κι αν έχουμε διαφορετικές φιλοδοξίες και απόψεις, δεν πρέπει να φοβόμαστε να διεκδικήσουμε όλα όσα επιθυμούμε. Έτσι, εμμέσως πλην σαφώς μεταφέρεται και το μήνυμα του σεβασμού στη διαφορετικότητα. Μάλιστα, αυτό το μήνυμα μεταφέρεται από τις στροφές: Μα ο Τίτο ήταν αλλιώτικος,/ δεν έμοιαζε στους άλλους./ Ζητούσε περιπέτειες,/ στόχους είχε μεγάλους./ Καθόλου δεν τον ένοιαζαν/ τα έξοδα κι ο κόπος./ Είχε χιλιάδες όνειρα,/ δεν τον χωρούσε ο τόπος.

            Στη συνέχεια της πλοκής, η συγγραφέας μάς μεταλαμπαδεύει το σημαντικότερο μήνυμά της, την αξία και τη σπουδαιότητα της φιλίας. Όλα τα ζώα της ζούγκλας βοηθούν τον Τίτο να εξασφαλίσει ένα αερόστατο για τα ταξίδια του ώστε να καταφέρει να γυρίσει τον κόσμο και να γίνει πλουσιότερος σε εμπειρίες και γνώσεις. Η δύναμη της φιλίας διαφαίνεται έντονα όταν, ενώ δεν βρίσκεται η λύση και ο Τίτο έχει βυθιστεί στην απογοήτευση και τη θλίψη, οι φίλοι του συνεχίζουν την προσπάθεια ώστε να εξασφαλίσουν ένα αερόστατο για τον φίλο τους (Ο Τίτο απογοητεύτηκε/ που αερόστατο δε βρήκε,/ τα σχέδια εγκατέλειψε/ και μες στη λίμνη μπήκε. Οι φίλοι όμως το όνειρο του Τίτο δεν το άφησαν,/ συνέχισαν να προσπαθούν,/ ποτέ δε σταμάτησαν./ Δύο μήνες πέρασαν/ αλλά αερόστατο δε βρήκαν,/ μα δεν τα παρατήσανε,/ «θα βρούμε λύση» είπαν).

            Η λύση δίνεται τελικά, με τα υπόλοιπα ζωάκια να φτιάχνουν το αερόστατο μόνα τους. Αυτή η λύση του προβλήματος δίνει στα παιδιά να κατανοήσουν ότι ποτέ δεν εγκαταλείπουμε τις προσπάθειές μας και όταν δεν μπορούμε να βρούμε κάτι έτοιμο, πρέπει να δημιουργούμε εμείς αυτό που χρειαζόμαστε. Κατά συνέπεια, τα παιδιά μαθαίνουν ότι πρέπει να είμαστε δημιουργικοί και να ενεργοποιούμε τις πνευματικές και σωματικές μας δυνάμεις ώστε να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματά μας και τις δυσκολίες μας. Επιπλέον, το γεγονός ότι κρατούν κρυφό μυστικό την κατασκευή του αερόστατου μαρτυρά ότι θέλουν να δώσουν χαρά στον φίλο τους τον ιπποπόταμο και να μην τον επιβαρύνουν. Οι εκπλήξεις στους φίλους μας λοιπόν, είναι ένα ευχάριστο στοιχείο που ισχυροποιεί κάθε φιλική σχέση!

            Η στροφή Δούλευαν όλοι τους πολύ,/ τη νύχτα και τη μέρα,/ να φτιάξουν αερόστατο,/ να σκίζει τον αιθέρα μαρτυρά ότι η εργατικότητα, η δημιουργικότητα και η υπομονή είναι σπουδαία στοιχεία στην προσωπικότητα κάθε ανθρώπου, αλλά και στη φιλική σχέση που έχει ή προσπαθεί να χτίσει με τα άλλα παιδιά.

            Το τέλος του παραμυθιού είναι γλυκόπικρο. Ο Τίτο μένει έκθαμβος μπροστά στο πανέμορφο και πολύχρωμο αερόστατο που του έφτιαξαν οι φίλοι του, αλλά δεν ξεχνά τον στόχο του. Αποχαιρετά όλους τους φίλους του και τους συγγενείς του, αφού φυσικά τους έχει ευχαριστήσει για την ειλικρινή προσφορά τους, και φεύγει για να κατακτήσει τα όνειρά του. Αυτό το τέλος της ιστορίας μάς μαθαίνει ότι πρέπει να αφήνουμε τα παιδιά μας να ακολουθούν τα όνειρά τους ακόμη κι αν αποφασίσουν να φύγουν. Τα παιδιά μας πρέπει να είναι ελεύθερα να επιλέγουν το μέλλον τους και την πορεία τους και να προχωρούν μπροστά με θάρρος και αυτοπεποίθηση, χωρίς να ξεχνούν τις ρίζες τους, αλλά και χωρίς να μένουν προσκολλημένα σε αυτές.

            Μέσα από αυτό το παραμύθι λοιπόν, όλα αυτά τα μηνύματα, η αξία της φιλίας, η αγάπη και η κατανόηση για τους φίλους και τα αγαπημένα μας πρόσωπα, η βοήθεια, η δημιουργικότητα και η εργατικότητα, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα αποτελούν βασικούς θεματικούς άξονες της ιστορίας. Όλα αυτά τα μηνύματα μπορούν να συζητηθούν τόσο μέσα σε μία σχολική τάξη όσο και στο σπίτι σε μια ανάγνωση του παραμυθιού από τους γονείς προς το παιδί ή τα παιδιά. Τα παιδιά που θα ακούσουν ή θα διαβάσουν αυτήν την ιστορία θα σκεφτούν, θα προβληματιστούν και φυσικά, θα περιγράψουν και δικά τους βιώματα σχετικά με τη φιλία. Επιπροσθέτως, η καταπληκτική εικονογράφηση δίνει το έναυσμα σε γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά να μιλήσουν, να περιγράψουν και να σχολιάσουν τις εικόνες του παραμυθιού.

            Τα παιδιά μπορούν επίσης να εμπνευστούν και να ζωγραφίσουν μια οποιαδήποτε εικόνα ή μια οποιαδήποτε σκηνή από το παραμύθι. Επιπλέον, ο έμμετρος λόγος καθιστά το παραμύθι εύκολο στην απομνημόνευση κι έτσι, θα μπορούσε εύκολα να δραματοποιηθεί σε μια σχολική τάξη ή σε μια σχολική γιορτή ή εκδήλωση. Μία ακόμη δημιουργική δραστηριότητα που θα μπορούσε να υλοποιηθεί τόσο στο πλαίσιο της τάξης όσο και στο σπίτι είναι να κατασκευάσουν τα παιδιά τα ζωάκια – φίλους του Τίτο με πλαστελίνη ή πλαστοζυμαράκι ώστε να καλλιεργήσουν τις αδρές δεξιότητές τους. Τέλος, τα παιδιά μπορούν να κατασκευάσουν τον Τίτο τον ιπποπόταμο και πρωταγωνιστή της ιστορίας σχεδιάζοντάς τον πάνω σε ένα χαρτόνι, κόβοντάς το περιμετρικά, χρωματίζοντάς το γκρι και κολλώντας ένα ξυλάκι χειροτεχνίας στο πίσω μέρος ώστε να αποτελέσει ένα ωραίο διακοσμητικό στοιχείο για ένα παιδικό δωμάτιο.

            Πιστεύω ότι όλες αυτές οι προτάσεις δημιουργικών δραστηριοτήτων και εργασιών που προτάθηκαν, αλλά και η περαιτέρω ανάλυση στο παραμύθι και τις αξίες που μας μεταφέρει σας έχει πείσει -και μας έχει πείσει όλους- να το διαβάσουμε, αλλά κυρίως να το αξιοποιήσουμε δημιουργικά και καλλιτεχνικά!