Σκόνη στον χρόνο και…αγάπη(;)

Κριτική της Αθηνάς Ν. Μαλαπάνη

            Όταν η λογοτεχνία σμίγει με την ιστορία, η συνταγή αποδίδει ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό δημιούργημα, το ιστορικό μυθιστόρημα του Γιάννη Γλύκα, Σκόνη στον χρόνο από τις εκδόσεις Πνοή. Είμαστε τελικά σκόνη στον χρόνο και αγάπη;  

            Πρόκειται για μια οικογενειακή ιστορία ρεαλιστικής μυθοπλασίας που εξελίσσεται κατά τον 20^ο αιώνα, ξεκινώντας από τους Βαλκανικούς πολέμους και φτάνοντας μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η αφήγηση ξεκινά με πρωτοπρόσωπο ομοδιηγητικό και ενδοδιηγητικό αφηγητή, καθώς είναι ένας από τους ήρωες της ιστορίας. Ένα ξεσκαρτάρισμα στη σοφίτα του οικογενειακού σπιτιού αποτελεί την αφορμή για τη συγγραφή αυτού του μυθιστορήματος και το ταξίδι τόσο του αφηγητή (που ταυτίζεται με τον συγγραφέα) όσο και του εκάστοτε αναγνώστη/ της εκάστοτε αναγνώστριας.

            Η ιστορία ξεκινά από πολύ παλιά. Ο προπάππος του αφηγητή, ο Δημήτρης, ζούσε στη Χίο και πολέμησε στους Βαλκανικούς πολέμους όπου και γνώρισε την Αμαλία, μια Ελληνο – Βρετανή νοσηλεύτρια που εργαζόταν για να προσφέρει την απαιτούμενη αρωγή στους Έλληνες στρατιώτες. Η πρώτη ιστορία αγάπης αναπτύσσεται μεταξύ του Δημήτρη και της Αμαλίας συγκινώντας το αναγνωστικό κοινό με την τρυφερότητα που αποδίδεται από τον συγγραφέα.

            Παράλληλα, στην Οδυσσό της Ρωσίας, μια πλούσια οικογένεια Ελλήνων επιχειρηματιών δραστηριοποιείται και πλουτίζει προσπαθώντας ταυτόχρονα να ελέγξουν τον δυναμικό χαρακτήρα της κόρης τους, της Αριάδνης, ώστε να την παντρέψουν με έναν εξίσου πλούσιο γόνο αριστοκρατικής οικογένειας. Ωστόσο, η επανάσταση των μπολσεβίκων και η πτώση της τσαρικής Ρωσίας καταστρέφουν οικονομικά και επαγγελματικά την οικογένεια της Αριάδνης, με απόρροια τη φυγή τους στη Χίο. Έτσι, ο συγγραφέας μάς δίνει ένα πλούσιο ιστορικό υπόβαθρο και σχετικά με τον ελληνισμό της τσαρικής Ρωσίας που διέπρεπαν επιχειρηματικά και οικονομικά. Έτσι, η Αριάδνη με τον Δημήτρη συναντώνται στη Χίο μέσα από την ερασιτεχνική πλοκή του συγγραφέα. Ο έρωτάς τους προκύπτει σταδιακά, αβίαστα και άδολα. Ο Δημήτρης, έχοντας πλέον απομακρυνθεί από την Αμαλία εξαιτίας του πολέμου, αντιμετωπίζει αυτόν τον έρωτα ως ένα βάλσαμο στην πληγωμένη καρδιά του, με απόρροια να ερωτεύεται πραγματικά την Αριάδνη και η συναισθηματική του προσφορά σε αυτήν να είναι ανιδιοτελής και ειλικρινής. Ο γάμος τους τελείται στη Σμύρνη όπου ο Δημήτρης υπηρετεί ως στρατιώτης υψηλού αξιώματος. Πώς όμως θα εξελιχθεί ο γάμος και ο κοινός βίος αυτών των δύο νέων; Θα καταφέρουν να επιζήσουν και να είναι μαζί παρά τη Μικρασιατική Καταστροφή; Θα αντέξει η αγάπη τους στη δίνη του πολέμου; Και ποια η θέση της Αμαλίας που χωρίστηκε απρόσμενα από τον Δημήτρη ενώ ήταν και οι δύο πολύ ερωτευμένοι; Όλες οι απαντήσεις θα σας δοθούν εάν επιλέξετε να διαβάσετε αυτό το μυθιστόρημα!

            Ο συγγραφέας έχει καταβάλει σημαντική ιστορική έρευνα και καταφέρνει να εντάξει τις ιστορικές πληροφορίες και τις πηγές τους (κυρίως από εφημερίδες της εποχής) στην αφήγησή του με αριστοτεχνικό τρόπο δίνοντας έτσι, μαθήματα ιστορίας, πολιτικής και διπλωματίας. Ο αναγνώστης / η αναγνώστρια μαθαίνουν πολλά για τον ελληνισμό της Ρωσίας, του Πόντου και της Μικράς Ασίας, τα πολιτικά και διπλωματικά αίτια της Μικρασιατικής Καταστροφής, καθώς η ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου στις εκλογές και η εκλογή της κυβέρνησης Γούναρη που επανέφερε τον έκπτωτο βασιλιά Κωνσταντίνο προκάλεσε την απώλεια των συμμάχων για την Ελλάδα, με αποτέλεσμα τη διπλωματική απομόνωσή της και τη Μικρασιατική Καταστροφή, όλα αυτά εντάσσονται στις δύο αυτές ιστορίες αγάπης με μαεστρία, χωρίς να κουράζουν το αναγνωστικό κοινό.

            Επιπλέον, μεγάλο μέρος της αφήγησης συνεχίζεται σε τρίτο πρόσωπο αποδίδοντας τις ζωές των ηρώων, τις ενδόμυχες και βαθύτερες σκέψεις, προβληματισμούς και συναισθήματα. Ένα βιβλίο που δείχνει με ανάγλυφο τρόπο τις δυσκολίες της εποχής, τις αρνητικές συνέπειες των πολέμων, οι οποίοι δυστυχώς ήταν αναπόφευκτοι λόγω της αναγκαιότητας δημιουργίας του νεοελληνικού κράτους και φυσικά, δύο ιστορίες αγάπης που συντελούν στην καλλιέργεια της συναισθηματικής νοημοσύνης του αναγνωστικού κοινού, αποδεικνύοντας έτσι ότι όντως είμαστε σκόνη στον χρόνο και αγάπη.

Πραγματικά το συνιστώ ανεπιφύλακτα, καθώς το θεωρώ ένα από τα πιο αξιόλογα δημιουργήματα των νεότερων συγγραφέων της γενιάς μας!