ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2026

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ – ΛΥΣΕΙΣ

ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΑΘΗΝΑ Ν. ΜΑΛΑΠΑΝΗ, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

1η δραστηριότητα 

Α1. 

α) Να παρουσιάσεις τις δύο (2) αρχές του μπάσκετ που ο Ντέιβιντ Χολάντερ στη 

συνέντευξή  του  θεωρεί ως  πιο  επίκαιρες  σε  έναν  κόσμο που αλλάζει διαρκώς.

Μία από τις βασικές αρχές του μπάσκετ είναι η αναπροσαρμογή. Είναι ένα παιχνίδι που παίζεται χωρίς να έχει απόλυτα και σαφώς διαχωρισμένες θέσεις στον αγωνιστικό χώρο. Επομένως, διδάσκει στους ανθρώπους την αναπροσαρμογή. Επιπροσθέτως, διδάσκει τη συνεργασία για την επίτευξη ενός δύσκολου στόχου. Το άθλημα αυτό διδάσκει την «ανύψωση», με αποτέλεσμα να οδηγεί τους ανθρώπους στη συνεργασία και την αναγκαιότητα επίτευξης στόχων.

β) 

Στην παράγραφο «Είναι μία ανάμνηση … να πορεύεσαι μέσα στον κόσμο» ο Χολάντερ  κάνει  επίκληση  στο  συναίσθημα  για  να  απαντήσει με τρόπο πειστικό ότι το μπάσκετ δεν είναι  απλώς ένα άθλημα,  αλλά  ένας  τρόπος  κατανόησης  της  κοινωνίας. Να  εντοπίσεις  στην  παράγραφο  πέντε  (5)  μέσα  πειθούς  που  χρησιμοποιεί (αφήγηση,  μεταφορική  χρήση  της  γλώσσας, ασύνδετο  σχήμα,  ευθύς  λόγος,  πρώτο  ρηματικό  πρόσωπο) δίνοντας την αντίστοιχη λέξη/φράση μέσα από το κείμενο.

Είναι  μία  ανάμνηση:  όταν  ήμουν  έξι  ετών,  ο  πατέρας  μου  ασφαλτόστρωσε  την  αυλή  μας  και  έστησε  μία  κανονική  μπασκέτα.  Τότε  έμαθα το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανείς, όταν ξεκινά μπάσκετ: «Κοίτα  ψηλά».  Είναι  ένας  ισχυρός,  βασικός, βιώσιμος  προσανατολισμός, ένας βαθιά  ανθρώπινος  και  εμπνευσμένος  τρόπος  να  πορεύεσαι  μέσα  στον κόσμο.

§  Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση με τη χρήση α’ ενικού προσώπου προσδίδει έναν προσωπικό και εξομολογητικό τόνο στο κείμενο, με αποτέλεσμα να προκαλείται αμεσότητα και παραστατικότητα. Έτσι, προκαλείται επίκληση στο συναίσθημα.

§  Η μεταφορική/ συνυποδηλωτική χρήση της φράσης «Κοίτα ψηλά» αναδεικνύει το βαθύτερο νόημα του κειμένου, το οποίο είναι η αναγκαιότητα να ξεπερνά ο άνθρωπος τις δυσκολίες και τα εμπόδια και να πετυχαίνει τους στόχους του σε κάθε περίπτωση. Και με αυτόν τον τρόπο προκαλείται συγκίνηση στον εκάστοτε αναγνώστη.

§  Το ασύνδετο σχήμα «Είναι  ένας  ισχυρός,  βασικός, βιώσιμος  προσανατολισμός» με τρία επίθετα χωρίς συνδέσμους προκαλεί και πάλι συναισθηματική φόρτιση στο αναγνωστικό κοινό δείχνοντας ότι το μπάσκετ δεν είναι ένα απλό άθλημα, αλλά μεταφέρει διδάγματα για την ίδια τη ζωή.

§  Ο ευθύς λόγος «Κοίτα  ψηλά» μεταφέρει αυτούσια τα λόγια του πατέρα του αφηγητή – συνεντευξιαζόμενου, με αποτέλεσμα να διεγείρει συναισθηματικά και συγκινησιακά τον / την αναγνώστη/-στρια. 

2η δραστηριότητα 

Α2. 

α) «Θα μπορούσε το μπάσκετ να σώσει τον κόσμο;» Να σχολιάσεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου.

Ο τίτλος του κειμένου αποτελεί μια ρητορική ερώτηση, με αποτέλεσμα να προσελκύει την προσοχή και να κεντρίζει το ενδιαφέρον των αναγνωστών, αφού αναρωτιούνται πώς θα μπορούσε το μπάσκετ να σώσει τον κόσμο. Επιπλέον, η φράση «να σώσει τον κόσμο» διεγείρει συναισθηματικά και κεντρίζει την απορία του αναγνωστικού κοινού, καθώς όλοι οι άνθρωποι θα ήθελα να βελτιωθεί ο κόσμος και η ανθρωπότητα στις μέρες μας.

β)«Ωστόσο,  σημαντική  θεωρώ  και  την  υπέρβαση…  ξεπερνούν  τα  όριά  μας.»  Η  συγκεκριμένη  παράγραφος  αναπτύσσεται  με  αναλογία.  Να  εντοπίσεις  την  αναλογία  και  να  την  αναλύσεις.  Τι  επιτυγχάνει  ο  ομιλητής  με  τη  χρήση  της;

Η αναλογία είναι ανάμεσα στο μπάσκετ και στους υψηλούς στόχους. Για την ακρίβεια, το μπάσκετ ωθεί το άτομο να καταργήσει τον νόμο της βαρύτητας, ενώ στην πραγματικότητα, η βαρύτητα μάς καθιστά καθηλωμένους. Έτσι, ενώ ο νόμος της βαρύτητας μάς κρατά ει καθηλωμένους, το μπάσκετ ωθεί και διδάσκει το άτομο να «πετάει ψηλά», να θέτει και να επιτυγχάνει υψηλούς στόχους.

γ) Να ξαναγράψεις τις παρακάτω φράσεις αντικαθιστώντας καθεμία από τις υπογραμμισμένες λέξεις με μία νοηματικά αντίθετη λέξη:  

§  «… δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς…»: εμπιστοσύνη / πίστη

§  «… αίσθηση συλλογικής αποσύνθεσης…»: σύνθεσης/ συναρμολόγησης/ ενοποίησης   

§  «… συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο…»: σταθερό/ αμετάβλητο

3η δραστηριότητα

Α3. Αξιοποιώντας στοιχεία από τη συνέντευξη που διάβασες, να γράψεις σε ένα άρθρο   για την εφημερίδα του σχολείου σου τις απόψεις σου σχετικά  με  τα  εφόδια  που  χρειάζεται  ένας  νέος  άνθρωπος  για  να  εκπληρώσει  τα  όνειρά  του  σε έναν  διαρκώς  μεταβαλλόμενο κόσμο  (200‐250 λέξεις).

Ποια η θέση των νεανικών ονείρων;

            Η σύγχρονη εποχή διακρίνεται για την πολυπλοκότητά της και τις κοινωνικές της δυσκολίες. Όλες αυτές οι δυσχερείς συνθήκες οδηγούν τους νέους ανθρώπους σε αμφισβήτηση, με απόρροια να αναρωτιούνται πώς θα μπορέσουν να εκπληρώσουν τα όνειρά τους σε έναν κόσμο με ρευστότητα και διαρκή μεταβολή.

            Μία από τις πιο βασικές δεξιότητες που πρέπει να έχει ο σύγχρονος νέος είναι οι επικοινωνιακές δεξιότητες, δηλαδή η ικανότητά του να κάνει υγιή διάλογο και να διαμορφώσει ουσιαστική επικοινωνία και κατά συνέπεια, ουσιαστικές σχέσεις με τους συνανθρώπους του. Επιπλέον, οι επικοινωνιακές δεξιότητες οδηγούν και στην καλλιέργεια των συνεργατικών δεξιοτήτων. Η συνεργασία αποτελεί ένα επίσης σημαντικό στοιχείο του σύγχρονου ανθρώπου, καθώς για την αντιμετώπιση των περίπλοκων προβλημάτων χρειάζεται το ομαδικό πνεύμα και ο συντονισμός διαφορετικών προσωπικοτήτων ώστε να συμβιώσουν και να πετύχουν μαζί έναν κοινό στόχο. Επιπροσθέτως, στην εποχή της διάχυσης της πληροφορίας και της εύκολης πρόσβασης στη γνώση, οι νέοι πρέπει να έχουν καλλιεργήσει και την κριτική αντιληπτική τους ικανότητα ώστε να διαχωρίζουν την αλήθεια από το ψέμα και την -εσκεμμένη ή μη- παραπληροφόρηση. Τέλος, είναι εξαιρετικά απαραίτητο οι σύγχρονοι νέοι να αναπτύξουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα, διότι έτσι θα καταφέρουν να αντέξουν και να αντιμετωπίσουν με ψυχραιμία ή και αισιοδοξία τις δυσκολίες της καθημερινότητάς τους.

            Επομένως, όπως γίνεται αντιληπτό, όλοι οι φορείς κοινωνικοποίησης και παιδείας οφείλουν να προσφέρουν πολύτιμη αρωγή στους σύγχρονους νέους ώστε να καλλιεργήσουν τις ανωτέρω βασικές δεξιότητες και να σημειώσουν την απαιτούμενη πρόοδο στη ζωή τους.

1η δραστηριότητα 

Β1. Πώς  το  ποιητικό  υποκείμενο  «ζωγραφίζει»  τις  μέρες  του; Να  αναπτύξεις την απάντησή σου σε ένα ενιαίο κείμενο (50‐60 λέξεις) αντλώντας στοιχεία από τους στίχους:  

«Ζωγραφίζω τις μέρες μου με ποιήματα.

Παίρνω τα χρώματα 

απ’ της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι

τα υλικά απ’ της σκέψης το εργαστήρι»

Το ποιητικό υποκείμενο «ζωγραφίζει», δηλαδή εμπλουτίζει τις μέρες του μέσα από την ποιητική δημιουργία. Η χρήση του ρήματος «ζωγραφίζω» αποτελεί μια χαρακτηριστική μεταφορά, με την οποία οι τέχνες (ποίηση και ζωγραφική) συμφύρονται. Η ποιήτρια συνδυάζει τα συναισθήματά της, όπως αναφέρει με τη χαρακτηριστική μεταφορά «Παίρνω τα χρώματα / απ’ της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι», με τις σκέψεις της, όπως δηλώνει πάλι με τη χαρακτηριστική μεταφορά «τα υλικά απ’ της σκέψης το εργαστήρι». Επομένως, ο συνδυασμός σκέψεων και συναισθημάτων αποτελεί το μέσο του ποιητικού υποκειμένου για να δημιουργήσει ποίηση και να εμπλουτίσει τις μέρες του.

Ζωγραφίζω 

Ζωγραφίζω τις μέρες μου με ποιήματα. Παίρνω τα χρώματα  απ’ της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι 

τα υλικά απ’ της σκέψης το εργαστήρι 

και ταξιδεύω στη γη των εννοιών 

στον ουρανό και τα πελάγη τους.

Ορειβατώ στα ύψη τους τα δυσθεώρητα 

και χάνομαι στης σημασίας τους το βυθό.

Οι εκθέσεις μόνιμες 

στην πινακοθήκη της καρδιάς μου.

Κι έχω ένα όνειρο που με παιδεύει.

Να ζωγραφίσω 

τις μέρες όλου του κόσμου με ποιήματα.

Γεμάτες ήλιο και γελαστά παιδιά.

2η δραστηριότητα 

Β2. α)

Στο  ποίημα  χρησιμοποιείται  το  α’  ρηματικό  πρόσωπο  της  οριστικής  και  της 

υποτακτικής  έγκλισης. Να  εντοπίσεις  από  ένα  παράδειγμα  για  κάθε  έγκλιση 

και  να  ερμηνεύσεις  τη  λειτουργία της έγκλισης στο συγκεκριμένο παράδειγμα.

Τα περισσότερα ρήματα του κειμένου είναι σε α’ ενικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα, όπως «ζωγραφίζω, παίρνω, ταξιδεύω, ορειβατώ, χάνομαι, έχω, παιδεύει». Η οριστική έγκλιση δηλώνει το αντικειμενικό, το πραγματικό, καθώς το ποιητικό υποκείμενο δηλώνει όλα όσα σκέφτεται και όλα όσα πράττει για να δημιουργήσει ποίηση και να εμπλουτίσει τις μέρες του. Το ρήμα «Να ζωγραφίσω» είναι α’ ενικό υποτακτικής έγκλισης που δηλώνει προτροπή. Το ποιητικό υποκείμενο προτρέπει τον ίδιο του τον εαυτό να ζωγραφίζει μεταφορικά, δηλαδή να εμπλουτίζει και να ομορφαίνει τις μέρες του μέσω της ποιητικής δημιουργίας.

β) Να  εντοπίσεις  και  να  καταγράψεις  στο  τετράδιό  σου  μία  μεταφορά, μία επανάληψη και μία προσωποποίηση.

Οι μεταφορικοί στίχοι «Παίρνω τα χρώματα  απ’ της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι/  

τα υλικά απ’ της σκέψης το εργαστήρι» δείχνει ότι το ποιητικό υποκείμενο χρησιμοποιεί και συνδυάζει σκέψεις και συναισθήματα για την ποιητική δημιουργία.  

Η επανάληψη «Ζωγραφίζω τις μέρες μου με ποιήματα» και «Να ζωγραφίσω 

τις μέρες όλου του κόσμου με ποιήματα» στην αρχή και το τέλος του ποιήματος δημιουργεί ένα σχήμα κύκλου και τονίζει την ανάγκη του ποιητικού υποκειμένου να εμπλουτίζει και να ομορφαίνει τις μέρες του μέσα από την ποιητική δημιουργία.

Η προσωποποίηση «Κι έχω ένα όνειρο που με παιδεύει» μαρτυρά ότι το ποιητικό υποκείμενο έχει δώσει ανθρώπινη υπόσταση στο όνειρό του, γιατί αποτελεί το βασικό κίνητρο για την ποιητική δημιουργία.

3η δραστηριότητα 

Β3. Στους τελευταίους στίχους του ποιήματος το ποιητικό υποκείμενο εκφράζει το όνειρό του για τον κόσμο. Ποιο είναι το όνειρο αυτό; Θα  μπορούσε  να  εμπνεύσει  σημερινούς  νέους  ανθρώπους; 

Να  αναπτύξεις  την   απάντησή  σου  σε  ένα  ενιαίο  κείμενο  κάνοντας  αναφορές   σε  όποια  σημεία  του   ποιήματος  χρειάζεται  (100‐150 λέξεις).

Το ποιητικό υποκείμενο εκφράζει το όνειρό του (Κι έχω ένα όνειρο που με παιδεύει. / Να ζωγραφίσω τις μέρες όλου του κόσμου με ποιήματα./Γεμάτες ήλιο και γελαστά παιδιά.) μέσα από τους τρεις τελευταίους στίχους του ποιήματος. Το ποιητικό υποκείμενο έχει όνειρο να γράψει πολλά ποιήματα για να δημιουργήσει ημέρες γεμάτες ήλιο, δηλαδή ημέρες με αισιοδοξία και χαρά (μεταφορά), αλλά και να κάνει τα παιδιά να χαμογελούν μέσα από το ποιητικό του έργο.

Αυτό το όνειρο πιστεύω ότι θα μπορούσε να εμπνεύσει έναν αριθμό νέων ανθρώπων, καθώς πολλοί νέοι ασχολούνται γενικώς με τις τέχνες και προσπαθούν να εκφραστούν μέσα από αυτές. Έτσι, όπως το ποιητικό υποκείμενο ονειρεύεται και επιθυμεί διακαώς να ομορφύνει και να βοηθήσει τον κόσμο μέσα από την ποίησή του, θεωρώ ότι πολλοί νέοι επιθυμούν να αλλάξουν έστω και λίγο τον κόσμο μέσα από τις τέχνες του, τις οποίες θεωρούν μηχανισμό ψυχικής αποφόρτισης και έκφρασης.